Website chạy tốt với IE 8 trở lên và tốt nhất trên Firefox hoặc Chrome - màn hình 1024x768

  • Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

Thêm tư liệu về công cuộc hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu tiên ở Việt Nam (bài 2)

(Phần 2) Hội nghị hợp nhất lần thứ hai thành công. Vai trò của đồng chí Nguyễn Ái Quốc


Sau cuộc hội nghị hợp nhất không thành, An Nam Cộng sản Đảng thấy rằng, nếu mình không có một tổ chức thật mạnh mẽ thì cũng khó mà bàn chuyện hợp nhất một cách đường hoàng với Đông Dương Cộng sản Đảng. Vì vậy, nếu từ trước đến nay chưa bao giờ tự xưng là một Đảng mà chỉ gọi là chi bộ An Nam Cộng sản Đảng ở nơi này hay nơi kia, thì nay đã phải thành lập một Ban lãnh đạo chung, đóng trụ sở ở ngay Sài Gòn và lấy tên là “Ban lâm thời Chỉ đạo” các chi bộ An Nam Cộng sản Đảng.

“Ban lâm thời Chỉ đạo” đặt ở trong nước cũng chỉ chỉ đạo các tổ chức ở trong nước. Các đồng chí ở Hương Cảng vẫn tổ chức một chi bộ đặc biệt của An Nam Cộng sản Đảng, nhưng không chịu sự chỉ đạo của “Ban lâm thời Chỉ đạo”, trái lại, còn chỉ đạo mọi mặt của Ban đó, nhất là về đường lối, chủ trương; phụ trách xuất bản tờ báo Đỏđể tuyên truyền về chủ trì nội san lý luận lấy tên là Bônsơvích đối đáp lại những lý luận của Đông Dương Cộng sản Đảng. Còn “Ban lâm thời Chỉ đạo” thì chỉ đạo công việc thường ngày, lúc khó khăn thì lại viết thư hỏi ý kiến các đồng chí chi bộ Hương Cảng và thường xuyên báo cáo tình hình với chi bộ ấy.

Tình hình hai bên công kích lẫn nhau để tranh giành tổ chức quần chúng, tranh giành ảnh hưởng với nhau vẫn đang căng thẳng. Chúng tôi đang lo buồn cho sự đoàn kết nhất trí của những người cộng sản, thì một tin mừng lớn bất ngờ đến: Đồng chí Vương - tức Nguyễn Ái Quốc đã trở về Trung Quốc, gặp các đồng chí An Nam Cộng sản Đảng ở Hương Cảng và gửi thư về nước triệu tập các nhóm An Nam và Đông Dương Cộng sản Đảng lập tức cử đại biểu ra Hương Cảng bàn chuyện hợp nhất.

Đồng chí Nguyễn Ái Quốc (1890-1969) 
người chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930.

“Ban lâm thời Chỉ đạo” cử đồng chí Việt - tức Châu Văn Liêm và tôi đi Hương Cảng bàn việc hợp nhất. Chúng tôi rất vui sướng vì sẽ được gặp đồng chí Nguyễn Ái Quốc, người mà chúng tôi biết từ lâu nhưng chưa từng gặp mặt. Chúng tôi nghĩ, dầu việc hợp nhất có không thành như lần vừa rồi đi chăng nữa, chúng tôi cũng sẽ có được một cơ hội để trình bày với đồng chí Vương, với đại biểu của Quốc tế Cộng sản tất cả những vướng mắc trong lòng. Từ lâu, chúng tội vẫn ao ước có một người mà ai cũng phải thừa nhận là vô tư, là hiểu biết sâu rộng về cách mạng hơn hẳn chúng tôi, để nhận xét và giúp chúng tôi giải quyết mọi vấn đề phức tạp. Người đó chính là đồng chí Vương.

Trịnh Đình Cửu (1906-1990), đại biểu Đông Dương Cộng sản Đảng 
tham gia Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930.

Châu Văn Liêm (1902-1930), đại biểu An Nam Cộng sản Đảng tham gia 
Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930.

Nguyễn Đức Cảnh (1908-1932), đại biểu Đông Dương Cộng sản Đảng tham gia Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 3-2-1930; Bí thư Xứ ủy Bắc kỳ Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong khi đi đường, chúng tôi cứ băn khoăn lo rằng, nhóm Đông Dương Cộng sản Đảng không cử đại biểu ra thì việc lại không thành, và công đi Hương Cảng của chúng tôi cũng trở thành công dã tràng. Một mặt, tôi vẫn tin rằng, các đồng chí đó nhất định phải cử đại biểu ra, vì ý muốn hợp nhất là ý muốn chung của những người cộng sản, từ lâu các đồng chí đó vẫn mong được Quốc tế Cộng sản thừa nhận, nay có đại biểu của Quốc tế Cộng sản đến, tất nhiên các đồng chí đó phải tìm gặp cho kỳ được, vả lại, đường giao thông liên lạc giữa Hải Phòng và Hương Cảng vẫn còn an toàn, chưa hề bị lộ, việc đi lại không khó khăn.

Chúng tôi đến Hương Cảng vào dịp Tết Canh Ngọ.

Trước tiến, chúng tôi gặp đồng chí Lương (tức Hồ Tùng Mậu) được biết rằng Đông Dương Cộng sản Đảng đã cử đại biểu đến rồi, hiện đang gặp đồng chí Vương; thái độ của hai đại biểu rất hòa nhã, vui vẻ, tỏ ý thiết tha với vấn đề hợp nhất, đồng chí Lương tin chắc rằng với năng lực và uy tín của một người như đồng chí Vương, mọi việc nhất định sẽ đi đến kết quả mỹ mãn. Tin tức đồng chí Lương đưa đến làm chúng tôi rất yên tâm và phấn khởi chờ ngày hội họp.

Buổi gặp gỡ thứ nhất của đại biểu hai nhóm cộng sản đã được đồng chí Đỗ (tức Lê Hồng Sơn) bố trí tại một căn nhà nhỏ hẹp ở xóm thợ thuyền gần Cửu Long thành. Tại đây, lần đầu tiên chúng tôi được gặp đồng chí Vương. Đồng chí Vương tuyên bố: Quốc tế Cộng sản đã biết có nhiều nhóm cộng sản được tự động tổ chức ra ở Việt Nam và hiện đang có xu hướng xung đột nhau. Sự xung đột ấy rõ ràng là không có lợi cho cách mạng, vì vậy đồng chí được Quốc tế Cộng sản phải về điều tra nắm rõ tình hình và bàn việc thống nhất các nhóm cộng sản thành một tổ chức duy nhất - đó là mục đích của cuộc họp này.

Lê Hồng Sơn (1899-1933), một trong những người lãnh đạo Tổng Bộ 
Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng từ năm 1925 đến năm 1929.

Sau lời tuyên bố của đồng chí Vương thì đến lượt chúng tôi phát biểu ý kiến. Những ý kiến đầu tiên của hai nhóm đại biểu cũng chỉ luẩn quẩn ở chỗ muốn đưa đồng chí Vương đến chỗ là quan tòa phán quyết những đúng sai của chúng tôi. Đồng chí Vương liền gạt đi và nó đại khái như sau:

Bây giờ không nói chuyện cũ để xem ai phải, ai trái nữa. Thực ra nhóm nào cũng có cái đúng, cũng có cái sai, nhưng mục đích của cuộc họp này không phải là để chỉ trích lẫn nhau, để kết luận ai đúng, ai sai - thì giờ và công tác cách mạng trước mắt không cho phép chúng ta làm chuyện đó - mà mục đích duy nhất của cuộc họp này là hợp nhất tất cả các tổ chức cộng sản trong nước và nước ngoài thành một Đảng Cộng sản thống nhất và vững mạnh, chiến đấu cho lợi ích chung của cách mạng - và đó cũng là ý muốn của Quốc tế Cộng sản. Nếu những người cộng sản chúng ta thấy làm như thế là đúng, tán thành làm như thế, thì không nên nhắc nhiều đến chuyện cũ, hãy xếp lại mọi xích mích, mà nên để nhiều thì giờ bàn những chuyện phải làm hiện nay và sắp tới.

Tất cả chúng tôi đều thấy rằng ý kiến của đồng chí Vương lúc bấy giờ là đúng, nên mặc dù chúng tôi còn muốn nói nhiều nữa, chúng tôi đồng ý với nhau là trước hết hãy bàn chuyện hợp nhất. Tuy vậy, khi bàn cụ thể phải tổ chức hợp nhất như thế nào thì lại phát sinh ý kiến tranh chấp xung đột nhau, chỉ trích lẫn nhau như bên này tổ chức quá phức tạp, bảo bên kia tổ chức vô nguyên tắc, hẹp hòi… Cuộc bàn cãi trở thành gay go.

Đồng chí Vương lại giải thích thuyết phục, đại ý như sau: 

Hai nhóm cộng sản có quá trình và cách thức tổ chức không giống nhau, mỗi nhóm có cái phức tạp đặc biệt của nó cho nên không thể sáp nhập nhóm nào và nhóm nào được, cũng không thể hỗn hợp ngay hai nhóm lại với nhau. Hơn nữa, ngoài hai nhóm “Đông Dương” và “An Nam” có mặt ở đây, còn có thể có nhiều nhóm cộng sản nữa mà ta chưa liên lạc được, hoặc giả có những nhóm người, những cá nhân tán thành chủ nghĩa cộng sản, nhưng chưa chịu lấy danh nghĩa cộng sản vì thấy có những tổ chức tự xưng là cộng sản mà còn công kích lẫn nhau, họ chưa hiểu ra thế nào… Muốn thu hút hết thảy những người, những nhóm người tình nguyện chiến đấu cho chủ nghĩa cộng sản vào một tổ chức cộng sản thống nhất thì bây giờ phải thành lập một Đảng Cộng sản mới, theo đúng đường lối, chủ trương của Quốc tế Cộng sản, có chính cương mới, điều lệ mới, sách lược mới… Bất cứ cá nhân nào, nhóm người nào tán thành điều lệ, chính cương, sách lược của Đảng, tình nguyện gia nhập Đảng thì sẽ được kết nạp. Tổ chức này không mang những thành kiến cũ giữa nhóm này với nhóm kia. Chúng ta cũng sẽ không phải lo ngại quá nhiều vì chuyện sẽ có một số phần tử phức tạp sẽ chui vào Đảng, vì Đảng Cộng sản là đảng đấu tranh, những cuộc tranh đấu sẽ đào thải những phần tử phức tạp, chẳng khác gì một cái sàng gạo, những hạt gạo xấu và sạn cát sẽ dần dần lọt xuống hết và cuối cùng chỉ còn những hạt gạo tốt. Đồng chí Vương vừa nói đến đoạn này vừa đưa hai tay ra làm động tác một người sàng gạo rất vui vẻ.

Tất cả chúng tôi đều im lặng, không ai nói vào đâu được. Thế là một vấn đề gay go được giải quyết trong cuộc họp.

Bây giờ đến việc đặt tên cho tổ chức cộng sản mới. Các đại biểu nhóm “Đông Dương” đề nghị giữ lại cái tên “Đông Dương Cộng sản Đảng”. Các đại biểu nhóm “An Nam” không đồng ý như vậy, cho rằng đó là cái tên của một nhóm cộng sản cũ rồi, không nên dùng lại làm gì… Chỉ có đặt tên cho tổ chức mà cuộc thảo luận cũng sôi nổi và gay go. Đồng chí Vương đã chuẩn bị ý kiến từ trước (có lẽ đồng chí đã dự đoán trước những vấn đề sẽ xảy ra trong cuộc họp), để cho đại biểu hai nhóm nói hết ý kiến rồi mới điềm tĩnh đưa ý kiến của mình ra phân tích như sau:

Đông Dương là cái tên chỉ những nước ở trên bán đảo giữa Ấn Độ và Trung Quốc, như thế gồm có Miến Điện, Xiêm La, Mã Lai, Miên, Lào và ba kỳ của nước chúng ta; cho nên thường người ta muốn chỉ Miên, Lào và nước chúng ta thì dùng cái tên “Đông Dương thuộc Pháp” (Indochine Française); nhưng không ai dại gì mà dùng cái tên “Đảng Cộng sản Đông Dương thuộc Pháp”.

An Nam là cái tên người Trung Quốc vẫn quen dùng từ lâu để gọi nước ta; nhưng hiện tại đối với người Pháp và thế giới, trên bản đồ, An Nam chỉ là Trung Kỳ.

Rốt lại chỉ có cái tên Việt Nam là đúng hơn hết và thích hợp nhất. Đối với người Trung Quốc, cái tên Việt Nam cũng quen chẳng kém gì cái tên An Nam; đối với thế giới thì dần dần người ta cũng quen. Nước ta đang bị bọn đế quốc chiếm cứ, nhân dân ta phải có nhiều hành động quật khởi thì rồi người ta mới biết đến tên tuổi được. Cái tên “Đảng Cộng sản Việt Nam” không còn lẫn vào đâu được, mọi người sẽ không còn nghĩ đến một tổ chức cũ nào cả.

Cuối cùng, đồng chí Vương nói: Dầu sao cái tên Đảng vẫn không phải quan trọng hàng đầu, mà quan trọng hàng đầu chính là đường lối, chính sách, chủ trương và thành phần của Đảng. Nhưng vì rằng mọi người dự cuộc họp đều tha thiết tìm cho Đảng một cái tên thật thích hợp, nên sau ý kiến đưa ra của các đại biểu quốc tế, các đại biểu hãy suy nghĩ thêm xem có tìm ra một cái tên nào tốt hơn không, và hôm sau sẽ tiếp tục bàn bạc.

Thực ra thì chẳng ai trong chúng tôi có ý kiến gì khác nữa. Chúng tôi sung sướng đến nhẹ nhõm cả người. Chúng tôi vô cùng cảm ơn đồng chí Vương đã làm cho chúng tôi được thỏa lòng. Đảng mới, tên mới, tất cả đều thống nhất theo tinh thần mới. Có thể nói, mọi người đều được mà chẳng ai mất gì. Đồng chí Vương đã đem lại cho chúng tôi quá nhiều, nhiều gấp mấy lần những điều mà chúng tôi mong ước.

Đêm ấy về nhà, chúng tôi không ngủ được vì quá vui sướng.

Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3-2-1930 
(chụp lại tranh của hoạ sĩ Phi Hoanh)

Các cuộc họp tiếp sau đó đều được tiến hành trong không khí thân ái, đoàn kết. Nội dung chủ yếu của các cuộc họp này là bàn: phải thảo luận những văn kiện gì, phân công người thảo văn kiện, đồng thời cũng bàn kế hoạch về nước phải làm gì, quyền hạn, nhiệm vụ của mỗi người, nếu gặp khó khăn thì giải quyết ra sao…

Văn kiện quan trọng nhất là “Lời kêu gọi của Đảng Cộng sản Việt Nam” đối với mọi tầng lớp nhân dân thay cho bản tuyên ngôn thành lập Đảng thống nhất. Lời kêu gọi phải viết sao cho chẳng những hiệu triệu được các tầng lớp nhân dân mà còn hiệu triệu được các tổ chức cách mạng, nhân vật cách mạng ở trong nước và nước ngoài. Chúng tôi nhất trí đề nghị đồng chí Vương đảm đương nhiệm vụ quan trọng này. Chúng tôi chú ý đến từng lời, từng chữ trong bản kêu gọi, coi đó là trung tâm của mọi văn kiện. Cái tên “Nguyễn Ái Quốc thay mặt cho Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Việt Nam” đã làm chúng tôi rất vừa lòng. Trong khi các nhóm cộng sản mới xuất hiện đang công kích lẫn nhau làm cho mọi người hoang mang, ngờ vực, thì cái tên Nguyễn Ái Quốc gắn liền với Quốc tế Cộng sản và “Đảng Cộng sản Việt Nam” thật sự là hợp thời và cần thiết, nó bảo đảm cho sự tin tưởng của mọi người, đâu là một phong trào cộng sản chân chính, do những người cộng sản Việt Nam lãnh đạo, được Quốc tế Cộng sản thừa nhận, và trong đó, có vai trò của một con người tiêu biểu mà ai cũng biết tên tuổi.

Ngoài ra, chúng tôi phân công nhau thảo ra Điều lệ, Chính cương, Sách lược tóm tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam, thảo Điều lệ của các Hội quần chúng như: Thanh niên đoàn, Công hội, Nông hội, Hội Binh lính, Hội Học sinh, Hội Phụ nữ, Cứu tế đỏ, Phản đế đồng minh… Để thảo những văn kiện này, chúng tôi tham khảo các nghị quyết của Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ VI. Chúng tôi thấy Quốc tế Cộng sản đề ra ba cuộc cách mạng cho các nước trên thế giới có trình độ phát triển không đồng đều nhau, và ở những nước như Trung Quốc, Việt Nam thì cần tiến hành cuộc cách mạng tư sản dân quyền mà thảo ra Chính cương, Sách lược tóm tắt của Đảng, đồng thời cũng có thêm bớt những điểm này điểm kia cho phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam theo sự hiểu biết của chúng tôi hồi đó.

Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam, năm 1930.

Kế hoạch về nước làm việc

Kế hoạch về nước làm việc được quy định như sau: Đại biểu ở đâu thì trở về nơi đó làm việc. Cụ thể là tổ chức hợp nhất các đảng bộ bên dưới, từ cấp kỳ đến capas tỉnh cho đến các chi bộ cơ sở ở các xí nghiệp, các hội quần chúng cũng thống nhất theo điều lệ mới, đồng thời cũng có thể kết nạp những nhóm chưa từng ở trong An Nam hay Đông Dương Cộng sản Đảng. Những cá nhân, nhóm hay cấp bộ nào không tán thành đường lối của Hội nghị hợp nhất thì không được kết nạp. Các đại biểu khi trở về nước làm việc không còn mang danh nghĩa là đại biểu của An Nam hay Đông Dương Cộng sản Đảng mà đều mang danh nghĩa thay mặt cho đại biểu Quốc tế (tức đồng chí Nguyễn Ái Quốc) có toàn quyền hành động, cụ thể là quyền tổ chức hợp nhất các cấp bộ đảng, kết nạp thêm những cá nhân hay nhóm và các cấp bộ đảng, chỉ định người thành lập các ban lâm thời của các cấp bộ đảng và chọn người giới thiệu vào Ban Trung ương lâm thời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cụ thể, hai đại biểu của Đông Dương Cộng sản Đảng là Chí và Trung sẽ phụ trách tất cả các công việc ở Nam Kỳ. Trong khi làm việc, giữa hai đại biểu trong cùng một nhóm và giữa hai nhóm Bắc và Nam có thể trao đổi thư từ để thống nhất ý kiến về những vấn đề cần thiết; nếu gặp khó khăn hoặc nếu có sự bất đồng ý kiến thì xin ý kiến của đồng chí Vương để giải quyết.

Đối với Đảng Tân Việt (lúc này chúng tôi chưa biết chính xác mà chỉ nghe tin là đã đổi tên thành Đông Dương Cộng sản liên đoàn), nếu các đồng chí đó tha thiết muốn được gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam thì cũng có thể kết nạp vào. Còn đối với các đồng chí Trung Quốc đã di cư sang Sài Gòn - Chợ Lớn sau Quảng Châu công xã vì địch khủng bố ráo riết quá, thì ta cần thu nạp vào Đảng khi đã được sự chính thức giới thiệu, song cứ để cho các đồng chí đó có chi bộ riêng, sinh hoạt riêng, từ khi nơi nào chỉ có một đồng chí Hoa kiều mới ghép vào sinh hoạt với chi bộ của ta.

Quyết định kết nạp Đông Dương Cộng sản Liên đoàn vào Đảng 
Cộng sản Việt Nam, tháng 2-1930.

Ban Trung ương lâm thời sẽ gồm chín đồng chí: ba đồng chí ở Bắc Kỳ, hai đồng chí ở Trung Kỳ, hai đồng chí ở Nam Kỳ và hai đồng chí Hoa kiều do Đảng bộ Hoa kiều lựa chọn, đề cử và cũng do hai đại biểu Quốc tế ở Nam Kỳ xét duyệt. Ban Trung ương lâm thời sẽ họp hội nghị ở Bắc Kỳ và đồng thường trực ở Bắc Kỳ. Khi các thành viên của Ban Trung ương lâm thời được chỉ định xong, đồng chí Chí sẽ triệu tập và tổ chức Hội nghị đầu tiên của Ban, và khi Hội nghị họp thì coi như các đại biểu của đại biểu Quốc tế hết quyền hạn - tất cả quyền hạn được trao cho Ban Trung ương lâm thời.

Tôi ghi lại trên đây một số sự việc về công cuộc hợp nhất các tổ chức Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam. Những sự việc đó đều thuộc về một thời kỳ lịch sử đã qua của Đảng ta. Tôi xin nhắc lại, có thể có người sẽ không khỏi ngạc nhiên về những vấp váp và cả những sai lầm của những người cộng sản Việt Nam đầu tiên trên trong đường lối đấu tranh, trong đoàn kết nội bộ. Nhưng để thấu hiểu sự việc, chúng ta cần nhìn lại hoàn cảnh nước ta, của cách mạng nước ta lúc bấy giờ.

Nguyễn Nghĩa (Tường Khanh giới thiệu)

 
 

banner20112017

20 11 2017