Website chạy tốt với IE 8 trở lên và tốt nhất trên Firefox hoặc Chrome - màn hình 1024x768

  • Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

Nâng cao hiệu quả tiết ôn tập Địa lý cho HS lớp 12

Trao đổi chuyên môn

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÔN TẬP

MÔN ĐỊA LÝ CHO HỌC SINH DỰ THI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC GIA

Nguyễn Duy Quốc

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

          Từ năm học 2016-2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những điều chỉnh về hình thức của một số môn thi Trung học phổ thông Quốc gia, trong đó môn Địa lý xếp vào bài thi Khoa học xã hội, hình thức thi của môn Địa lý là trắc nghiệm khách quan với thời giam làm bài là 50 phút cho 40 câu hỏi một lựa chọn.

          Đây là lần đầu tiên môn Địa lý được áp dụng hình thức trắc nghiệm khách quan trong kỳ thi Quốc gia, điều này đã tạo nên một số lúng túng, khó khăn ban đầu cho cả Thầy lẫn trò trong quá trình học tập và ôn luyện nhằm đáp ứng tốt cho kỳ thi diễn ra vào tháng 6 – 2017.

          Cùng với giáo viên môn Địa lý trong toàn tỉnh, các giáo viên Địa lý trường Trung học phổ thông Kon Tum cũng đã có các buổi trao đổi về việc dạy và học bộ môn, chúng tôi xin nêu ở đây một số hoạt động cơ bản mà tổ chuyên môn đã làm nhằm vượt qua những thách thức đặt ra cho bộ môn trong năm học này.

II. NỘI DUNG

  1. Về hoạt động giảng dạy kiến thức mới:

Sự thay đổi hình thức thi đã có tác động đến tâm lý của giáo viên và học sinh, đặc biệt giáo viên rất lo lắng vì phải thay đổi thói quen, thay đổi các kỹ thuật dạy học trước đây với hình thức thi tự luận. Hiểu được khó khăn đó, Nhà trường đã tổ chức ngay các buổi Hội thảo chuyên đề, trong đó giáo viên tổ Địa lý đã tổ chức một tiết dạy thí điểm theo hướng phục vụ cho hình thức thi trắc nghiệm khách quan. Từ tiết dạy và qua thảo luận, góp ý của giáo viên thuộc các môn khoa học xã hội, chúng tôi đã rút ra một số nhận định:

- Dạy học bám sát Chuẩn kiến thức- kỹ năng Địa lý lớp 10 và 12: Chương trình Địa lý lớp 12 gắn bó khá chặt chẽ với chương trình Địa lý lớp 10, trong đó kiến thức Địa lý lớp 10 đóng vai trò nền tảng và lý giải cho nhiều vấn đề kiến thức lớp 12. Ví dụ như khi học đến Sự phân hóa sản xuất công nghiệp Việt Nam theo lãnh thổ, Sách giáo khoa lớp 12 viết ngắn gọn về nguyên nhân của sự phân hóa, nhưng để hiểu nhân tố nào đóng vai trò ảnh hưởng, những nhân tố nào đóng vai trò quyết định sự phân bố, chắc chắn giáo viên và học sinh cần quay lại với bài "Vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp" ở lớp 10. Kết hợp 2 bài này, học sinh sẽ được trang bị  khá hoàn chỉnh kiến thức về phần Phân bố công nghiệp Việt Nam, giải thích được nguyên nhân của hiện trạng đó.

- Chắt lọc nội dung cho học sinh ghi chép: việc ghi chép để phục vụ cho hình thức thi tự luận không còn phù hợp nhiều, vì vậy chúng tôi đã xác định việc tổ chức cho học sinh ghi chép cần đảm bảo các tiêu chí ngắn, gọn, chọn được các từ khóa, sơ đồ hóa mối quan hệ giữa các kiến thức và tuyệt đối không bỏ sót bất kỳ kiến thức nào theo yêu cầu của Chuẩn kiến thức. Trong đó, việc sơ đồ hóa kiến thức ngay trong giờ học chính khóa là công việc rất quan trọng, để làm được điều này, giáo viên cần yêu cầu học sinh chuẩn bị trước ở nhà, sơ đồ hóa theo cảm nhận của các em khi đọc trước bài học và đối chiếu với sơ đồ giáo viên sẽ cung cấp trong quá trình tiếp thu bài mới hoặc ở khâu củng cố bài.

- Dạy học gắn với Atlat Địa lý Việt Nam: Trong một tiết học, một chủ đề, giáo viên sẽ hướng học sinh vào việc xác định các đơn vị kiến thức có thể đọc được từ Atlat Địa lý, hạn chế việc sử dụng tập bản đồ này dưới dạng tài liệu chỉ để minh họa kiến thức. Ví dụ bài Cơ cấu ngành nông nghiệp, GV cần yêu cầu học sinh rút ra được từ trang 19 của Atlat các kiến thức về tình hình sản xuất và phân bố của cây lương thực, cây công nghiệp từ hệ thống bản đồ, biểu đồ, chú giải ...GV chỉ cần cùng học sinh xác định các tiêu chí cần trình bày, sau đó bản thân học sinh sẽ phát hiện kiến thức, điền vào bảng hoặc sơ đồ như sau:

Sản xuất lương thựcTừ AtlatCây công nghiệpTừ Atlat

- Gía trị sản xuất

- Lúa:

+Diện tích, năng suất, sản lượng, bình quân/người.

+Phân bố

-Tăng (từ biểu đồ)

- Tính toán từ biểu đồ

- Đọc bản đồ Lúa

 - Gía trị sản xuất

- Tổng diện tích

- Cơ cấu cây trồng, phân bố.

-Vùng chuyên canh

- Biểu đồ

- Biểu đồ

-Biểu đồ + bản đồ

-Bản đồ

- Cơ cấu mùa vụ

-Xuất khẩu gạo

GV cung cấp-Điều kiện và ý nghĩa phát triểnGV cung cấp
  1. Về hoạt động ôn tập kiến thức

Thứ nhất, giáo viên phải tự soạn câu hỏi trắc nghiệm theo từng bài, từng chủ đề

Việc này có nhiều tác dụng, trước tiên giúp cho giáo viên rà soát lại toàn bộ kiến thức ở từng chủ đề, từng đơn vị kiến thức, giúp họ nắm chắc kiến thức và xác định những nội dung có liên quan ở lớp dưới để có thể biên soạn những câu hỏi hay, phù hợp với nhiều đối tượng học sinh, với các mức độ nhận thức khác nhau, giải thích được các hiện tượng kinh tế - xã hội Việt Nam.

          Số lượng câu hỏi ở mỗi chủ đề không cần quá nhiều, nhưng ở mỗi câu, giáo viên cần soạn các phương án nhiễu theo nội dung nhiễu gần, không soạn các các phương án nhiễu có tính chất phủ định câu dẫn hoặc ở một nội dung hoàn toàn xa với câu dẫn, điều đó làm giảm tính khoa học của câu hỏi, đồng thời không cung cấp được nhiều kiến thức cho học sinh.

          Thử phân tích câu hỏi sau:

"Nguyên nhân chính làm cho Đồng bằng sông Hồng bị ngập úng nghiêm trọng nhất nước ta là do vùng này

  1. có mật độ dân số cao nhất nước ta
  2. có địa hình thấp nhất so với các đồng bằng
  3. có lượng mưa lớn nhất nước
  4. có hệ thống đê sông, đê biển bao bọc "

Trong câu này, phương án A chứa kiến thức quá xa so với câu dẫn, không có tác dụng đánh giá lẫn việc trang bị thêm cho học sinh một trong các nguyên nhân gây ngập úng ở vùng đồng bằng của nước ta , do đó có thể thay phương án A bằng câu "mưa lớn kết hợp với triều cường" là nguyên nhân gây ngập úng ở Đồng bằng sông Cửu Long.

          Có ý kiến cho rằng, với các câu hỏi ở mức độ nhận biết, việc xây dựng các phương án nhiều càng xa câu dẫn càng giúp học sinh chọn được đáp án đúng, điều này là không đúng về mặt khoa học và sẽ dẫn đến tình trạng câu hỏi mang tính hài hước, giải trí hơn là một câu hỏi kiểm tra kiến thức nghiêm túc

     Thứ hai, sử dụng các phương án nhiễu để khắc sâu kiến thức cho học sính

     Việc biên soạn câu hỏi rất tiêu tốn thời gian và công sức của giáo viên, do đó, cần phải có kế hoạch để sử dụng câu hỏi một cách triệt để và đó cũng là cách vừa làm tăng tính sôi động trong giờ học, vừa giúp học sinh có điều kiện phân biệt, khắc sâu kiến thức và góp phần tiết kiệm công sức của giáo viên.

     Thông thường, trong khi ôn luyện, giáo viên và học sinh đều rất chú trọng đến phương án đúng, sau khi chọn được phương án này, các phương án nhiễu chỉ được phân tích ngắn gọn (có thể là do áp lực thời gian hoặc do phương án nhiễu nằm ngoài chủ đề đang ôn tập). Theo tôi, cần tận dụng các phương án nhiễu bằng cách tổ chức cho học sinh xây dựng các câu dẫn khác để có đáp án đúng là các phương án nhiễu còn lại, để ít nhất từ một câu ban đầu, chúng ta có thể giúp học sinh có thể làm thêm được 2 đến 3 câu khác.

Ví dụ: Từ câu "Nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc khu vực II có tốc độ tăng trưởng nhanh và tỷ trọng tăng trong cơ cấu kinh tế nước ta là

  1. để thích nghi với cơ chế thị trường, phù hợp với xụ thế thế giới
  2. nhờ đường lối, chính sách phát triển kinh tế của nhà nước
  3. do khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên và sử dụng hiệu quả nhân lực
  4. nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm công nghiệp"

Tại câu hỏi này, ngoài việc chọn đáp án đúng là B, giáo viên tổ chức cho cá nhân hoặc nhóm học sinh xây dựng các câu dẫn để có đáp án đúng lần lượt là A,C,D; hoạt động của học sinh có thể mang lại các câu dẫn sau:

"Phương hướng xây dựng một cơ cấu ngành công nghiệp linh hoạt ở nước ta là nhằm – Đáp án A"

" Việc đẩy mạnh đầu tư phát triển công nghiệp nông thôn ở nước ta nhằm – Đáp án C"

" Công nghiệp nước ta đang chú trọng đầu tư theo chiều sâu, đổi mới trang thiết bị và công nghệ nhằm- Đáp án: D"

     Qúa trình trình bày câu dẫn học sinh sẽ nhận được sự ủng hộ hay phản biện, đánh giá của bạn học, giáo viên có điều kiện để cùng học sinh khắc sâu, kết nối kiến thức và tiết ôn tập sẽ không còn rơi vào trạng thái thụ động, một chiều.

     Khó khăn trong công việc này là giáo viên phải có sự đầu tư kỹ lưỡng vào câu hỏi và các phương án trả lời, chính quá trình soạn các phương án nhiễu là lúc giáo viên đã hình thành trong nhận thức các câu dẫn còn lại, do đó trong việc tiếp nhận các câu hỏi từ các tài liệu tham khảo, giáo viên cần có sự rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với nội dung sẽ ôn tập.

     Thứ ba, trình tự của một tiết ôn tập cần đảm bảo tính hợp lý, nội dung ôn tập đảm bảo tính vừa sức

     Thông thường, tiết ôn tập sẽ tiến hành theo trình tự: Học sinh trình bày đáp án, giáo viên cho cả lớp đối chiếu, điều chỉnh, bổ sung. Sau đó, phân tích các câu sai bằng cách dựa vào kiến thức của Sách giáo khoa hoặc dữ liệu có trong câu dẫn; khâu cuối cùng là chốt lại kiến thức cơ bản và giao nhiệm vụ về nhà. Nếu là một bài tập soạn theo mẫu đề thi minh họa của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì các câu được giải quyết lần lượt từ câu 1 đến câu 40.

     Nếu điều chỉnh trình tự này một chút theo hướng xác định chủ đề ôn tập, học sinh tóm tắt nội dung chính; sau đó mới đến khâu học sinh trình bày và giải thích kết quả làm việc của  mình thì sẽ huy động học sinh làm việc nhiều hơn, việc tổ chức cho học sinh tự soạn câu dẫn cũng giúp các em "đào xới" kiến thức kỹ hơn, khâu này nên tiến hành vào cuối giờ, giáo viên có thể vận dụng các câu dẫn mới để củng cố lại kiến thức cho các em.

     Với trường hợp là các đề thi theo mẫu, giáo viên phải có sự chuẩn bị trước, từ đề thi, sẽ sắp xếp lại các câu hỏi ở các vị thứ khác nhau thành các nhóm chủ đề: Địa lý tự nhiên, Địa lý dân cư, Địa lý ngành kinh tế và Địa lý vùng kinh tế ... rồi mới yêu cầu học sinh trình bày kết quả, điều này gíup học sinh tập trung chú ý vào các nhóm kiến thức và cũng là cách giúp các em có kỹ năng làm bài trong khi thi.

     Nội dung trong một tiết ôn tập cần quan tâm đến các mức độ nhận thức thông hiểu và vận dụng, các nội dung ở mức độ Nhận biết có thể giao cho học sinh tự học hoặc chỉ dẫn cho nhau bằng cách xác định các địa chỉ của phương án đúng ở Sách giáo khoa hoặc Atlat Địa lý Việt Nam.

     Một đặc thù của môn Địa lý ở lớp 12 là tính cập nhật kiến thức. Tuy nhiên trong  việc cập nhật kiến thức vào các bài tập, giáo viên cần phải lưu ý chỉ sử dụng các nguồn thông tin chính thống, trong đó có sự lý giải, chứng minh. Nếu không chú ý đến việc này, sẽ có trường hợp thông tin, bài tập được cập nhật  không phù hợp với kiến thức sách giáo khoa, làm cho học sinh bối rối và độ chính xác, tính khoa học cũng không đảm bảo.

III. KẾT LUẬN

          Nâng cao chất lượng dạy và học để đáp ứng kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia là một trong những mục tiêu hàng đầu của Nhà trường. Để giúp học sinh dự thi Trung học phổ thông Quốc gia có hiệu quả, với hình thức trắc nghiệm khách quan, giáo viên cần có sự đầu tư chu đáo, kỹ lưỡng nội dung ôn tập đồng thời cũng không nhất thiết phải thực hiện quá nhiều câu hỏi trong từng chủ đề ôn tập, điều quan trọng là giúp học sinh khai thác triệt để các đơn vị kiến thức mà giáo viên chuyển đến học sinh thông qua hệ thống bài tập, câu hỏi trắc nghiệm khách quan. Để làm được điều này, bên cạnh việc vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực, người thầy cần có kiến thức vững chắc,  có cách động viên để học sinh tăng tính tự tin, tính tích cực, chủ động học tập, vượt qua được những thử thách của kỳ thi.

banner20112017

20 11 2017